Hoạ sỹ Đỗ Phấn (b.1956) và tác phẩm Nghỉ ngơi trên cánh đồng
Cán mốc tuổi 50 bằng việc lần đầu ra mắt Văn đàn với tập Tản văn đầu tiên Chuyện vãn trước gương, Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, năm 2005, Nghệ sĩ Đỗ Phấn bắt đầu với nghiệp văn như là công việc chánh. Trước đó nghệ sĩ ông đã dành trọn 30 năm đời mình cho Nghệ thuật Hội Họa.
Ba thập niên ở lãnh địa của những Họa sĩ Hà Nội, ông đã ghi dấu ấn trưởng thành trong phong cách tạo hình. Nghệ sĩ Đỗ Phấn có những mối quan tâm tới xã hội, đặc biệt là Hà Nội. Ông thương yêu nó và đã trải đời mình qua nó. Đối diện với những chủ đề của cuộc sống, ông dùng nghệ thuật như một công cụ để soi rọi, ghi chép, trong đó quan trọng nhất là những tác phẩm hội họa tranh sơn dầu và tinh vi hơn là bằng Nghệ thuật đồ họa. Ông đã thực hiện những bản in Khắc đồng, in Thạch bản, hay kể cả việc thiết kế bìa sách, vẽ minh họa cho thơ, vẽ minh họa cho nhiều tiểu thuyết và truyện ngắn. Đó thường thuộc các chuyên mục, chuyên đề cho những tờ báo của dòng truyền thông chính thống như Báo Văn Nghệ, Lao Động, Hà Nội Mới, Tiền Phong, và nhiều tờ báo khác. Thậm chí là sau này ông cũng vẽ minh họa cho chính các tác phẩm văn chương của mình.
Hội Hoạ của Đỗ Phấn sáng tác thông qua thủ pháp tạo hình theo phong cách hiện đại. Nếu không kể các chủ đề như con vật, 12 con Giáp mà ông thường vẽ trước thềm năm mới, hay tranh tĩnh vật với hoa của Hà Nội - loạt tranh ông vẽ cho 4 mùa mỗi năm mà nhiều người biết đến ông hơn cả, thì phong cách hội họa đã làm nên tên tuổi Đỗ Phấn bao gồm những chủ đề lớn dưới đây:
Đàn bà thành thị và nông thôn – số nhiều và ít
Tranh Nude
Phố cũ Hà Nội
Nông thôn; Phong cảnh và con người Nông thôn
Biển và người
Rác thải Y tế
Chân dung tự họa và chân dung người khác
Trẻ em – số nhiều và ít
Thiên tai, phá rừng hay bão lũ
Thân phận con người ở thời hậu Chiến
Loạt tác phẩm hội họa của nghệ sĩ Đỗ Phấn đã thực sự chạm đến những mối quan tâm của thời cuộc. Các chủ đề lần lượt được dày công xây dựng bố cục theo cách của riêng ông. Trên những băng giấy cứng, hẹp và dài, ông liên tục vẽ ra những định dạng bố cục và thay đổi nó tựa như những khuôn hình của điện ảnh và chỉ tạm dừng lại khi đã thỏa mãn với bố cục có khả năng phát triển thành tác phẩm trên mặt canvas. Những tác phẩm này phần lớn sau đó đều trở thành tác phẩm có giá trị. Những hố sâu lạnh lùng tàn nhẫn của thời kỳ hậu chiến sau năm 1975, những u sầu tiếp nối của thời kỳ bao cấp trong những năm 80s và những mối suy tư, quan tâm được ông đổ vào những sáng tác nghệ thuật hội họa kéo dài cho tới đầu những năm 2000.
Kể cả với những người chỉ sơ biết ông trên kênh truyền thông chính thống thời ấy, khi đó, Internet băng thông chưa hoàn toàn phổ cập như ngày nay, tên tuổi Đỗ Phấn đã khắc ghi trong tâm trí những người mến mộ nghệ thuật hội họa. Họ coi ông như Nghệ sĩ - kẻ sáng tạo nên chính mình trong thế hệ 5X của chính ông.
Đỗ Phấn (b. 1956)
Nghỉ ngơi trên cánh đồng, 2003
Sơn dầu trên Cotton Canvas
80 X 65 Centimeters
Lần đầu tiên sau 25 năm ra đời, tác phẩm Mùa Xuân trên cánh đồng của Họa sĩ Đỗ Phấn được Something Gallery hân hạnh trưng bày tại triển lãm "Người đẹp say ngủ và những tác phẩm khác".
Tác phẩm cho thấy nhóm nhân vật có thể là nữ đang ngồi nghỉ ngơi trong màu lục biếc dưới vòm trời màu lục đất, như những người lao động trong những phút dừng nghỉ. Ở tác phẩm Mùa Xuân Trên Cánh Đồng, thủ pháp sáng tạo đã dựa trên cái nền vững chắc của hội họa Trường mỹ thuật Đông Dương - Việt Nam. Nhóm sáu nhân vật với bố cục dàn ngang: Ngoài cùng bên phải là nhân vật phụ duy nhất không rõ thân hình ngoài cái đầu mang nón. Bên phải là nhân vật nữ chính được họa sĩ cho ngồi cao hơn cả. Hai chân nhân vật với tư thế ngồi thoải mái, hai cánh tay cô ấy đặt trước ngực rất tự nhiên với hai bàn tay chạm vào nhau. Cô ấy đang chải tóc cho mình. Khuôn mặt đoan trang nằm gọn trong một vòm cây xanh lục biếc phía sau như một vầng xanh kỳ diệu, nghiêng ánh mắt tới nhóm bốn người bên phải.
Vòm xanh lục biếc thứ hai phía xa hạ xuống vào vùng trung tâm của tác phẩm. Có một cấu trúc phía trước làm ta nhớ đến cái bừa với những răng bừa lớn chuyển sắc vàng vừa ấm vừa thoáng - Cái bừa này kết nối với nhóm bốn người bên trái: cô gái thứ ba ngồi bệt tay ôm gối tựa lưng vào bừa (ngồi bệt là một kiểu ngồi vô cùng đặc trưng của phụ nữ trưởng thành nơi đồng bằng châu thổ Sông Hồng); cô gái thứ tư cũng đang ngồi bệt, hai tay buông lỏng che lấy bầu ngực, lộ ra một cái đầu tựa như của trẻ nhỏ là nhân vật thứ năm. Cuối cùng, nhân vật thứ sáu, người ngồi cao hơn hai cô bên trái ngoài xa nhất cũng là đàn bà đang chải tóc.
Đỗ Phấn luôn giữ khoảng cách với hội họa trừu tượng. Thay vào đó, ông tiếp thu và phát triển triển truyền thống hội họa tả thực, nhưng lưu ý ở đây rằng ông đã tiến một bước khá xa khi xây dựng cho mình một mã hình tượng bằng những hình trụ dài và những hình tròn. Ông kiểm soát và thao túng nó, dùng nó để tạo hình nhân vật đơn lẻ và các nhóm nhân vật. Tranh ông đi qua cái nhìn cổ điển rồi đưa ta vào khung cảnh tiếp biến tạo hình mới. Hội họa của Đỗ Phấn sâu nặng trong cách sử dụng màu, thoáng đạt trong biểu hiện. Trên nền canvas, sau khi đã định hình được bố cục, ở những lớp trên, ông dùng những nét cọ mang dấu vết mà tốc độ của thủ pháp để lại trên mặt tranh.
Đối diện với những tác phẩm quan trọng của ông, người thưởng ngoạn bỗng nhiên im lặng xem. Tâm trí dường như bị bỏ mặc rồi ùa đến cảm giác tựa như là dễ thở với một thoáng nao nao từ cái không khí nó gây ra. Những nỗ lực của nghệ sĩ trong phong cách của riêng mình đã đạt mức trưởng thành trọn vẹn. Ở Việt Nam, Đỗ Phấn đích thực tự xếp mình như môn đệ theo chân những bậc thầy lớn của Nghệ thuật hội họa hiện đại giữa thế kỷ hai mươi, những Max Carl Friedrich Beckmann (1884 – 1950) Họa sĩ, Điêu khắc gia kiêm viết văn người Đức hay Jean Philippe Arthur Dubuffet (1901- 1985) Họa sĩ, Điêu khắc gia người Pháp.
Tác phẩm sẽ có mặt tại triển lãm tranh và tượng điêu khắc Nuy "Người đẹp say ngủ và những tác phẩm khác" của Something Gallery, kéo dài từ ngày 6/6 đến 20/6/2026.
