Về tác phẩm Người đẹp say ngủ - Nguyễn Toán (b. 1943)

“Người đẹp say ngủ” được đặt tên theo tập truyện vừa Những Người Đẹp Say Ngủ của Nhà văn, Tiểu Thuyết Gia lừng danh người Nhật bản Yasunari Kawabata. Có thể xem dưới đây một trong nhiều bài điểm sách về Truyện ngắn lừng danh này của nhà văn tại https://nhanam.vn/review-sach-nhung-nguoi-dep-say-ngu-kawabata-yasunari

“Người đẹp say ngủ” cũng là tên của một tác phẩm điêu khắc với chất liệu gốm không men của Nghệ sĩ Nguyễn Toán. Từ những năm 80, ông ấp ủ ý định và đã thực hiện bản phác thảo cho tác phẩm điêu khắc gốm này. Bản phác thảo chỉ dài chừng một gang tay đã nằm trong bộ sưu tập riêng của nghệ sĩ hơn 30 năm. Cho tới những đầu những năm 2000s, Nghệ sĩ mới xem lại và thực hiện một phiên bản chính thức Người Đẹp Say Ngủ hiện đại, mềm mại và phóng khoáng. 

Nếu chỉ là đất chưa nung với nhiệt cao, hay nếu bản điêu khắc này được thực hiện bằng thạch cao để rồi sau đó sẽ được đúc phiên bản chính bằng kim loại, thì đó lại là việc khác. Thực hiện một tác phẩm có kích thước khá lớn so với những điêu khắc gốm tại xưởng gốm của ông là một Công Án đã gặp phải không ít thử thách gian truân về nghề. Chất đất làm gốm bình dân của Hà nội, vốn dĩ được Làng Bát Tràng luôn lấy làm nguyên liệu chính cho vô vàn những sản phẩm gốm của làng nghề nhiều đời nay, khi vào tay Nguyễn Toán, ông cũng chẳng cầu kỳ lọc đãi hay làm tinh khiết hơn vật liệu gốc. Bàn tay ông đã tạo tác cho tác phẩm khi còn bằng đất chưa qua lửa, nhưng chính lửa lại làm ông thất bại nhiều lần. Và, phải đến lần thứ năm, lửa lò và nhiệt cao đã phải chiều theo ý ông để ngày hôm nay ta có được tác phẩm này.

Nghệ sĩ Nguyễn Toán đã cho trưng bày tác phẩm này tại Bảo Tàng Mỹ Thuật Việt Nam, 66 Phố Nguyễn Thái Học, Hà Nội 1 lần duy nhất vào năm 2008. Kể từ đó, tác phẩm Điêu khắc này được nằm trong bộ sưu tập của Something Gallery. Hôm nay, khác với lần trưng bày gần 20 năm trước đây, Something Gallery đã khoác cho tác phẩm tấm áo mới bằng Gesso trắng. 

Người Đẹp Say Ngủ - nàng nằm nghiêng khi say ngủ. Thân thể của nàng là tính liên tục của sóng, của những cuộn trắng giản lược tinh khôi bên trong ôm những khối rỗng khi đóng khi mở. Nhịp của những khối này, thoạt xem thì gợi cho ta nhớ đến những vỏ ốc, vỏ sò cỡ lớn của Đại dương, nhưng lại không phải như vậy. Những khối rỗng ở đây được tạo nên bởi những đường cong mềm mại, liên tục. Có khối lộ thiên, có khối bán âm, bán dương, và trên hết, phải chăng Nguyễn Toán đã nắm được chìa khóa để tạo ra bố cục hài hòa bằng những khối rỗng tinh tế này? Khối nối liền khối không khỏi làm ta đặt câu hỏi về hình dáng mà nó chứa đựng nếu lấp đầy được chúng rồi đem ra trước mắt: cái hình dạng mà các khối chứa đựng sẽ gợi cho ta điều gì? Suy nghĩ đó chẳng thể trở thành hiện thực và vĩnh viễn thuộc về bên phía người thưởng ngoạn. Ngôn ngữ của Điêu khắc còn làm ta ngỡ ngàng trước mái tóc bồng không thể giản lược hơn. Nàng nằm nghiêng khi ngủ với cánh tay phải nhẹ nhàng cuộn lại để gối đầu, cánh tay trái thì cong cong như che chở lấy đôi bầu ngực khiêm tốn âm dương. Bờ vai tròn mềm mại dẫn mắt ta xuống tấm lưng thon rồi cái hông lớn, và kết ở đôi chân của người đàn bà - lúc này đang khẽ co lại, hai chân đè lên nhau tiếp đất tự nhiên trong giấc ngủ say.

Nguyễn Toán (b. 1943)

Opus Ceramic # 1, 2007

Người đẹp say ngủ 

Gốm không men, phủ Gesso Trắng 

65 x 32 x 16 Centimeters 

Tác phẩm sẽ có mặt tại triển lãm cùng tên của Something Gallery, kéo dài từ ngày 6/6 đến 2/6/2026.