Bác Toán Gốm

Bác Toán dựng lò gốm ngay trong vườn nhà mình. Thoạt tiên, tự tay làm lại những món đồ của các cụ nhà mình chỉ để thỏa mãn thú chơi của mình.

Xưởng gốm Nguyễn Toán thật giản dị, ngoài tác giả còn có thêm anh Cường bên Cự Khối là người thợ phụ duy nhất. Ở đây, các khâu từ ngả đất, bàn xoay lên đòn, chuốt, moi, cắt gọt bóp nặn đến vẽ ám họa bằng que thép hay vẽ men sống bằng bút lông, nhúng hay phun men, được thực hiện theo phương pháp thủ công hoàn toàn. Lò gốm không nghỉ, làm liên tục vài chục năm, gần như cứ một đôi tháng cho ra một lò gốm. Không ít mẻ gốm ra lò bị hỏng, Tác giả cho đập bỏ rồi làm lại từ đầu. Những lò ra tốt, những Cái Được xếp kín mấy căn phòng là hàng của khách đặt. Hàng chục năm liên tục Gốm Toán Đầu Ô cứ thế đi vào nội thất của những người sưu tập.

Đã trải qua không ít thất bại với lửa, đất và men. Bằng thẩm mỹ trời cho, nắm bắt kỹ thuật tốt, hiểu về đặc tính của đất, men và lửa, tuân thủ nguyên tắc độc bản, Tác giả đã tạo dáng ra cực nhiều những tác phẩm với đủ các kích cỡ, đồ gốm cỡ lớn ra lò mà cốt không vỡ dập, hay sụt vỡ ngay trong quá trình nung. Men không bị sống hay bị trôi tượt hay chảy tràn, dính bám ngoài mong muốn. Mẻ Gốm ra lò đạt chuẩn từ Được đến Đẹp và Đẹp Bất Ngờ của lửa nhiệt cao, của vị trí khi xếp chỗ mi lò là cả một công phu thể hiện tay nghề lão luyện. Nước men từ độc sắc bóng hay độc sắc men khô tới các tác phẩm mà kỹ thuật phủ men nhiều lớp đầy tìm tòi táo bạo, qua lửa chất men của gốm gây hiệu quả ấm áp và có sắc độ.

Gốm Nguyễn Toán ra chất, đặc trưng gốm Việt từ thoáng nhìn tới khi ngắm kỹ.

Tác giả tái cho hiện các dòng Gốm Hán, Lý, Trần, Lê, Mạc... các loạt chân đèn, chum thạp, ấm, tước, đèn dầu, đốt trầm, đồ thờ, đủ 12 con Giáp, rồi thêm cả những Cá, Voi, Cóc, Rùa, Chim, bộ các con thú mẹ và con, bộ thú đực và cái, các phù điêu, các mặt nạ, nhiều tác phẩm độc lập mang tính tượng trưng và tạo hình đặc sắc. Loạt tượng Người hay tượng Cóc giao hoan có tính phồn thực hay đồ sinh thực khí đều được làm với phong cách riêng của tác giả. Xem lại đồ gốm Nguyễn Toán thấy tất cả chỉ là đất qua lửa nhưng đã thấm đượm bao nhiêu mồ hôi và sức sáng tạo của người Nghệ sỹ. Từ gốm để dùng hàng ngày, gốm để bày thưởng ngoạn cho đến gốm dùng cho thờ phượng. Gốm của Nguyễn Toán ấm áp, nó tỏa ra năng lượng khiến người sống trong không gian đó cảm thấy gần gũi, ngay từ khoảng cách xa hay đến gần để ngắm, ta bị thuyết phục và yêu khi nào chẳng biết.

Bởi trong Gốm Nguyễn Toán có chứa đựng, có mang những âm hưởng xa xôi nhiều thế kỷ của gốm Việt cổ. Xuyên nhiều thập kỷ luôn độc hành dấn thân làm gốm, làm ra những thứ đồ gốm mà tôi thấy được dường như tinh thần của tác giả này tựa như của Người Làm Gốm Xưa từ vài thế kỷ trước lặn lội trở lại đất này đời này, chỉ mong làm cho hết cái nghiệp mà mình phải trả cho sòng phẳng với thú vui của mình.