Nhân xem loạt tranh vài năm gần đây của Họa sỹ Vũ Ngọc Vĩnh b. 1978

Đóng hộp tuổi dậy thì

Những người bạn tôi, những người em tôi, những mối liên hệ của chúng tôi là chị em ruột, hay đơn thuần chỉ là cùng chơi trong nhóm nhỏ của chúng tôi đứa thì vẫn đang ở năm cuối của thời sinh viên, đứa thì đã đi làm công ăn lương. Vũ Ngọc Vĩnh đã cho chúng tôi, những nữ nhân GenZ của một Hà Nội khác “sống lại ở đây” trên những tấm toan khổ lớn, hiện thân bằng sơn dầu hạng Nghệ sỹ, được vẽ theo lối nhiều lớp. Thời của chúng tôi ư? Này nhé, Khi bạn thấy tôi hoặc thấy chúng tôi, bạn có thể cảm thấy mình lạc vào nhiều trong vô số các phòng khách của cơ man những căn chung cư liên tục mọc lên như nấm sau cơn mưa, trên khắp các lô đất của HN mở rộng mà trước đây nơi là ao, nơi chỉ là ruộng rau.. Bên trong những bức tường kín bưng, thường không nhìn thấy cửa sổ, nội thất của chúng tôi cũng đủ làm nền, khi thì căn phòng ấy chỉ bày chiếc sofa hai chỗ, cùng lắm trên cái sofa ấy có thêm phủ thêm tấm ga cho bớt đi sự khó chịu của làn da con gái chúng tôi khi phải ngồi làm mẫu quá lâu trên cái đồ giả da. Cũng có khi khung cảnh của các căn phòng độc chiếm chiếc giường đơn với tấm chăn nhàu nhĩ hay nơi ấy dựng nên tấm đệm lò so bọc vải, cái mà Họa sỹ dành cho chúng tôi tạo dáng. Nhiều khi bạn gái của chúng tôi được ngồi trên cái ghế có tay, được bọc nhung, hoặc thực dụng hơn, Họa sỹ cho người mẫu chiếm lĩnh cái ghế đẩu đơn sơ.

Ở không gian này, bạn thấy gì? Họa sỹ cho người mẫu mặc đẹp, thậm chí rất đẹp nhất là với những người mẫu ở tầm vừa qua tuổi dậy thì như chúng tôi. Những bộ sưu tập quần áo thời trang ấy trong các tác phẩm tranh sơn dầu của Vũ Ngọc Vĩnh đích thực là biệt tài mà Họa sỹ đã làm được, váy, áo khi thì lụa, khi thì đồ ren hay thậm chí là đồ thêu hiện ra, cùng trên thân thể những người mẫu.

Chủ để đã được biến tấu: Người mẫu trong phòng 1

Từ xác thịt người mẫu của Danh họa người Anh, Lucian Freud (1922-2011), những nhát cọ trên cùng của ông, hiển hiện trên thân thể trần trụi nude, ngồn ngộn tính vật chất của xác thịt, những nếp nhăn của lão hóa hay những lớp mỡ dày toát lên sự nặng nề của làn da mà bên dưới là máu chảy trong thân thể của các người mẫu da trắng của ông ấy. Đến những nhát cọ tinh tế của Vũ Ngọc Vĩnh dành sự chú tâm vào vật liệu che thân, hay còn gọi là váy áo của người mẫu. Không phải là quá khen Họa sỹ, nhưng tôi sẽ xếp Vũ Ngọc Vĩnh vào nhóm ba Họa sỹ HN đã vẽ được trang phục cho người mẫu đẹp nhất, gây ấn tượng nhất. Mọi thứ chất liệu vải vóc, được Họa sỹ tái tạo rất chuẩn, đa dạng về chất liệu và hấp dẫn với sắc màu, xem lâu mà không gợi cảm giác mệt mỏi do quá kỹ lưỡng hay kỳ khu. Cái tông mầu quanh quánh nhừa nhựa ấy, lại cực kỳ phù hợp với lớp người sống trong những năm 2010 đến tận hôm nay có thói quen xử dụng túi platics khắp mọi nơi. Váy áo ấy của chúng tôi, nó rơi đúng vào thời kỳ bùng nổ của văn hóa hậu K-pop khi xâm lấn các sân khấu Đông Nam Á, nơi tâm điểm của chúng tôi được đến trong mong ước là bước ra từ những thẩm mỹ viện tư nhân, ghé vào những shop thời trang Made in C hay sang hơn là, Made in K rồi khoác lên người những bộ cánh đẹp đẽ, chỉ để đi vào trong tranh sơn dầu của Họa sỹ.

Như những biểu tượng sự sống của thị dân, cây cảnh theo dạng bonsai trong phòng, Họa sỹ dành cho chúng tôi là Xương rồng, hoa Hướng dương héo, hoa Sen hay Thiết mộc lan, đa phần chúng thường mọc lên từ sàn nhà, gai góc và nhiều khi thẳng đứng. Cái cây của sự khó chịu khi gai nhọn của nó đem đặt cạnh làn da mịn màng với những eo lưng và những tấm thân hở bụng không chút mỡ thừa, cảnh ấy không khỏi gây băn khoan cho người xem. Nhưng cây và người ở đây giống nhau, sống dưới ánh đèn điện cây cảnh chỉ khoe phần ngọn như người mẫu chỉ khoe xiêm y vậy.

Chủ đề tiếp tục biến tấu: Người mẫu trong phòng 2

Khi Lucian Freud buộc những người mẫu của ông ấy, đa phần là trần trụi, nude xuất hiện trong tranh, các tư thế ông muốn những con người trần trụi ấy, luôn cô độc co vặn nằm một mình hay mệt mỏi nằm cùng nhau, hay thậm chí người mẫu cùng giường với chính những thú cưng – chó của họ, mẫu đứng hay ngồi đều theo những tư thế khó, đôi khi gây đau đớn vì người mẫu khi ấy phải được mang những tư thế của những con vật. Những nhân vật nằm trong tranh của Lucian Freud, thường chìm trong giấc ngủ xác thịt của chính mình. Những cô gái của Vũ Ngọc Vĩnh làm gì? Họ đơn giản bên nhau trong váy áo rất đẹp, hoặc thản nhiên nude nằm ngồi, trong nội thất có sẵn với tranh tường vẽ lông công hay thảm len nhân tạo, họ có thể là minh chứng cho sự tiêu dùng đầy bế tắc của thế hệ, khi đồ vật cầm tay thường là những quả táo nhập khẩu, hoa Hướng dương héo, và thú cưng thường là mèo, béo và đủ loại, thảng hoặc có loại chó con, nhưng không có chuột như là thú cưng của Lucian Freud. Và nhất là những bộ chuông gió bằng ống nhôm phủ màu được làm ra dành cho ngoài trời của Vũ Ngọc Vĩnh, chúng được đưa vào nơi không có chút gió nào - trong phòng kín.

Thân thể trần trụi xác thịt da trắng của Lucian Frued như những giáo đường già nua mệt mỏi. Thân thể với váy áo của Vũ Ngọc Vĩnh ở thời kỳ này khoanh gọn trong phân khúc dậy thì nữ giới Đông Lào với vài biểu tượng tín ngưỡng của thị dân HN như đồ mã bọc giấy màu, tiền Âm phủ đủ loại, mõ gỗ phủ sơn mài hay thậm chí nguyên cái thủ lợn quay. Chiếc sọ người khô cũng thường hay xuất hiện trong tranh của Họa sỹ, một lời nhắc bằng thị giác cho tính phù du của mọi hoàn cảnh, khi Họa sỹ đã không khoan nhượng, đặt cái chết bên cạnh sự sống là một khẳng định hiển nhiên.

Ở giai đoạn này, trong chặng đường sáng tạo ra các tranh sơn dầu của mình, Vũ Ngọc Vĩnh đã phát hiện thành công cho riêng mình một hiện thực có tâm trạng khá buồn tẻ và dường như Họa sỹ đã “bất tử” được một giai đoạn hiện thực chưa mất đi và vẫn còn đang kéo dài, hiện thực của sự trống rỗng vô nghĩa của thân phận thị dân, hiện thực đẹp đẽ của trang phục như những show diễn mini trong các căn phòng kín với những thân thể trẻ cùng ánh mắt luôn bị thu hút bởi biển quảng cáo tấm lớn, những lớp thị dân chưa qua tuổi trẻ đã rơi vào nỗi buồn mang tên thị dân HN, khi tự do mà họ có được quanh quẩn đi lại đứng ngồi rồi nằm trong các căn phòng của vô vàn chung cư mới xây của HN.

Tác phẩm Ngày Nghỉ 2023