Xem tranh cùng Something Gallery (còn tiếp…)

A Note by Thanh X Nguyễn

Mời bạn xem tranh cùng Something Gallery thông qua lời giới thiệu về 13 tác phẩm thuộc Triển lãm "Những người bạn nghệ sĩ của Something Gallery" diễn ra từ ngày 30 tháng Một đến ngày 9 tháng Hai năm 2026.

1.

Khoảng thời gian đó, thay vì làm một chút ghi chép khi tâm trạng thấy cần làm như vậy, khi ấy tôi đã chọn vài cây bút và tập menu card bằng giấy khá tốt: Tôi đã vẽ lại khuôn mặt của chính mình vào những đêm lạnh mùa đông. Cả ba nhân vật đều hướng ánh nhìn thẳng tới người vẽ khi ấy và người xem sau này. Cả ba đều mang trang phục mùa lạnh với áo len cổ cao, mũ chụp đầu và khăn quấn cổ, một chân dung còn ngậm cái tẩu thuốc nhỏ. Loạt tranh chân dung và tĩnh vật nhỏ này đã giúp tôi vượt thời gian từ 2007 để đi đến quyết định đột phá - mở xưởng vẽ tại nhà năm 2010. Những phác thảo nhỏ bé thời kỳ đầu này chẳng là gì so với những tấm toan từ nhỏ cho đến lớn mà tôi đã trải qua đến nay là năm thứ 16. Nhưng chúng quan trọng với cá nhân tôi. Chúng là những tia sáng đầu tiên cho tôi biến đổi tâm thức và lối sống của tôi từ người sưu tập tranh tượng Nghệ thuật trở thành Người nghệ sĩ.

Thanh X Nguyễn (b. 1970)

Bộ ba chân dung tự họa, 2008

Mực bút bi, bút dạ trên giấy Cotton

18 x 13 Centimeters x 3

Những năm 1990, loạt tác phẩm vẽ Đàn bà khỏa thân và nhiều loại hoa Hà Nội của Họa sĩ Đào Thành Dzuy được công chúng yêu hội họa, đặc biệt lớp thị dân ưa thích. Những tấm thân Phụ nữ được quan sát và tái hiện lại thường thì bằng mực nho trên giấy Dó, và sau này họa sĩ cũng tập trung vẽ cho chủ đề này bằng chất liệu sơn dầu. Nhưng, như thời gian đã trả lời cho cả họa sĩ và người thưởng ngoạn, giấy Dó và mầu nước đích thực là vật liệu mà họa sĩ đã làm chủ và các tác phẩm của ông đạt được kỳ vọng của người thưởng ngoạn. Ông làm việc khi tâm thức bình thản nhất, không đau đớn, không bi kịch, không đấu tranh, không bố cục lạ thường, không dằn vặt tâm tư và cũng không tương phản dữ dội. Tranh ông như làn gió mát trong không gian riêng tư nếu là phòng ngủ, và cũng vô cùng trang nhã khi những tác phẩm vẽ hoa của ông được treo nơi phòng khách của người thưởng ngoạn. Tranh Đào Thành Dzuy đẹp và mong manh nhạt.

Khi tranh đẹp lại đi với nhạt trong các tác phẩm hội họa, nó sẽ trở thành một trong nhiều chủ đề để người chơi tranh có thể dày công tìm hiểu.

Đào Thành Dzuy (b. 1958)

Lưng Đàn bà, 1999

Mực nho trên Giấy Dó

52,5 x 41 Centimeters

Đỗ Phấn của hội họa (để phân biệt với Đỗ Phấn của văn chương)

Khi tuổi đời còn chưa cán mốc 50, Đỗ Phấn đã đạt được những thành công nhất định cho riêng ông với hội hoạ. Như sau này chính ông đã thú nhận: Hội họa đã dành cho ông chút danh mọn. Vẽ chân dung chính mình là một đề mục của hội họa mà không ít những Bậc thầy cổ điển và hiện đại trong thế giới hội họa đã làm. Họ đã dành không ít thời gian để đối diện với chính mình và để lại biết bao kiệt tác chân dung tự họa cho người xem sau này.

Cách đây hơn hai mươi năm, trong triển lãm cá nhân lớn nhất và đặc sắc nhất của ông năm 2003 tại Hà Nội - “Tôi, phố và những người khác”, tất cả các tác phẩm đều là tranh sơn dầu thì trong đó chân dung tự họa của ông chiếm trọn một phần ba số tranh của triển lãm. Bức tự họa này của ông lại được xảy ra trong một bối cảnh khác giữa Thanh X và chính tác giả. Khác với sự chậm rãi lâu khô xa xỉ của sơn dầu, khi phương tiện là bột mầu trên giấy hay đơn thuần là mực trên giấy thì Đỗ phấn đích thực là bậc cao thủ. Lối vẽ nhanh, những dấu ấn của nét hay của mảng đều cho người xem cảm nhận được tốc độ của thủ pháp. Và điều quan trọng là những sáng tối đậm nhạt, những bó chặt hay buông lơi thả lỏng của nét hay của bố cục, các tác phẩm được ông hài hòa thực hiện. Tài vẽ tranh hay của ông chẳng phải hiển nhiên có được nơi ông. Trong lao động nghệ thuật ông đã thực hành sáng tác trên nền vật liệu này gần như suốt cả cuộc đời, từ thời vẽ tranh lụa, hay vẽ trên gốm, vẽ minh họa cho những tờ báo lớn của Hà Nội và vẽ trên giấy cho những tác phẩm đủ thể loại của mình.

Đỗ Phấn (b. 1956)

Chân dung tự họa, 2002

Mầu Gouache trên Giấy

41 x 28 Centimeters

Họa sĩ Nguyễn Đăng Giáp

Quãng năm 1995 tôi biết đến ông qua triển lãm tác giả, khi ấy bày 2 tác phẩm sơn dầu, vẽ những con bê nhỏ màu vàng. Tôi đã tìm đến nhà ông ở trong Làng Yên Phụ ngay phía trên con dốc Thanh niên của Hà Nội. Sau này, ông còn giúp cho một trong những Sếp người Mỹ của tôi về việc sửa chữa những tranh giấy lớn khác của bộ sưu tập cá nhân. Giọng nói nhỏ nhẹ, phong cách giản dị và bình thản của ông đã luôn sưởi ấm tinh thần của tôi mỗi dịp anh em trò chuyện.

Người chơi tranh biết đến ông đa phần qua những công việc ông làm chuyên sâu liên quan đến dòng tranh dân gian Đông Hồ. Có lẽ rằng rất ít người biết ông dành phần lớn thời gian sau nghỉ hưu cho tranh sơn mài trên vóc gỗ. Ở tác phẩm có tên Đêm hè này, ông vẽ người phụ nữ khỏa thân nằm nghiêng trên bố cục mà nhân vật chính tựa như con bướm khổng lồ với cặp cánh lớn là những lá sen to được vẽ mầu xanh lục vô cùng hấp dẫn. Những gờ nổi của lá được phủ và dát lên những mảnh lá bạc cùng vàng quỳ, như miết vào cùng lá, được vẽ, được mài rồi lại vẽ lại mài. Độ nhẵn tối ưu của mặt tranh cùng với chiều sâu của các lớp màu khi bắt sáng đã hấp dẫn con mắt thưởng ngoạn. Ngay trên thân thể người đàn bà khỏe mạnh, có cặp chuồn chuồn đang bay lên nhè nhẹ làm nên tác phẩm Đêm hè vừa nóng bỏng vừa mát rượi, vừa khêu gợi trữ tình.

Nguyễn Đăng Giáp (b. 1954)

Đêm Hè 2021

Color pigments, vàng, bạc, Sơn mài trên vóc gỗ

50 x 40 Centimeters

Mùa thu năm 2001, tôi gặp Họa sỹ Phan Cẩm Thượng bên chùa Bút tháp, Thuận Thành, Bắc Ninh. Khi biết tôi thích và có sưu tập tranh, ông đã trao tặng cho tôi hai tác phẩm bản in tranh khắc gỗ Cha và Con cùng Trai và Gái. Khi ấy, ông sống trong khuôn viên chùa, dành thời gian để nghiên cứu, vừa viết sách về nghệ thuật, vừa sáng tác nghệ thuật. Vì Something Gallery cũng là câu chuyện của hai bố con tôi, nên tôi đưa ra tác phẩm Cha và Con này trong triển lãm khúc dạo đầu của phòng tranh. Trong tác phẩm này Cha của người con thường dân và sau này là Đức thánh Chử đồng tử búi tóc khoanh tay đứng thẳng, trên thân người cha quấn độc chiếc khố đơn sơ huyền thoại mà hai cha con đã dùng chung khi còn đi đánh bắt cá. Chử đồng tử gặp lại Cha mình với trang phục chỉnh tề, có người hầu cận chắp tay lạy cha. Trong khung cảnh Đầm sen của đêm trăng cuối Hạ, với cá bơi dưới nước, người và sen ở giữa, trên cao là mảnh trăng khuyết như một chứng nhân thầm lặng của đêm huyền sử.

Phan Cẩm Thượng (b. 1957)

Cha và Con 2001

10/30 Khắc Gỗ, Mực nho trên Giấy Dó

86 x 68 Centimeters

Tác phẩm Đồ họa in Thạch bản này được họa sĩ Lê Huy Tiếp sáng tác và thực hiện tại USA năm 2016. Đó là một trong khá nhiều chuyến đi làm việc, đi thăm bạn và đi chơi tại đất nước Cờ hoa của hoạ sĩ. Trong rất nhiều các tác phẩm Hội họa và Đồ họa của ông, họa sĩ Lê Huy Tiếp đã luôn chia sẻ và quốc tế hóa hình ảnh con người Việt Nam, sống trên bờ biển Việt nam. Trong tác phẩm này, bầu trời đen kịt, phía xa là Cơn bão đến, nhưng không gian vẫn còn mang ánh sáng rọi xuống như thứ trang sức tối giản cho con thuyền gỗ nhỏ với mái chèo độc mộc của người dân chài. Thuyền đang nằm nép vào bờ biển hiền hòa. Phía dưới, ta có thể nhìn thấy chi tiết những nếp gấp của cát biển nằm dưới bờ đại dương trong suốt, vài viên đá nhỏ, và họa sĩ thì luôn không quên tái hiện đám cỏ lông chông – đặc trưng trên biển quê nhà của ông. Tất cả tạo nên bố cục ấm áp của bờ. Luồng ánh sáng giữa tranh kết nối giữa biển và trời trong khi ở phía trên kia, Cơn bão đến biểu thị bằng cả một vùng không gian đen thẫm. Trong cuộc đời của mình, bạn đã từng có trải nghiệm ngắm xem Cơn bão đến trên biển chưa?

Lê Huy Tiếp (b. 1950)

Typhoon coming 6, 2016

8/10 Lithographic on Arch hot pressed paper

50 x 36 Centimeters

Tác phẩm này được sáng tác cho triển lãm của ba cá nhân Mr. Nguyễn tại Hoa kỳ năm 2000, gồm Nguyễn Văn Cường, Nguyễn Quang Huy và Nguyễn Minh Thành.

Các tác phẩm trong triển lãm của Họa sĩ Nguyễn Văn Cường là những thiết kế mới cho đồng Đô la của Hoa kỳ. Đó là loạt tranh vẽ tay bằng bút kim trên giấy Dó vẽ từng mẫu đồng tiền mới. Khi xem qua, ta cữ ngỡ như đang nhìn những bản in Đồ họa hoàn chỉnh sau đó được quét lên computer chuyển sang định dạng số, rồi cho in ra lên giấy Dó, được cắt, dán thành những cuộn giấy là những đồng Đô la mới. Cuộn “Tiền” này, được sắp đặt trên tường ngay phía dưới tác phẩm gốc.

Đây là quá trình làm ngược lại một sản phẩm được sản xuất theo lối công nghiệp như cuộn giấy vệ sinh đến một tác phẩm làm ra bằng phương pháp bán thủ công từ bản gốc là tranh của họa sỹ Nguyễn Văn Cường. Hơn hai mươi năm trước, trong những năm đầu Đổi mới của xã hội Việt Nam, nghệ thuật của họa đã sĩ ứng biến với giai đoạn các tác phẩm của Thời kỳ co giật khi cả xã hội chao đảo với chứng tiêu dùng, và những gãy vỡ do xâm lấn văn hóa, lung lay những giá trị cũ của xã hội khi Việt nam tiếp cận toàn cầu hóa.

Nguyễn Văn Cường (b. 1972)

Thiết kế mới cho đồng Dollar

Rừng thẳm tới thăm - Chân dung tự họa 07.09.2000

Mực bút kim trên Giấy Dó

31 x 20,5 Centimeters

(Còn tiếp…)